كه : آيت وارد است مورد مدح ، و مدح نباشد آن را كه در بعث و نشور شاكّ باشد . و حدّ ظنّ آن باشد كه بقوى كند بنزديك آن كه اين معنى در او حال باشد ، كه ( 1 ) متعلَّق معنى چنان است با آن كه روا دارد كه بر خلاف آن است . و در قرآن ظنّ به معنى علم بسيار است ، منها قوله تعالى : وَرَأَى ( 2 ) الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها ( 3 ) . . . ، و قوله : وَظَنُّوا ( 4 ) أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّه إِلَّا إِلَيْه ( 5 ) . . . ، و قوله : أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ ، لِيَوْمٍ عَظِيمٍ ( 6 ) . * ( أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ ) * ، اصل ملاقات در لغت مقابله بود بر وجه مقاربت تا به حدّ ملاصقت نيز باشد ، يقال : التقى الحدّان اذا تلاصقا و التقى الفارسان اذا تقابلا و تقاربا و قال الشّاعر : فلمّا ( 7 ) التقى ( 8 ) الصّفّان و اختلف القنا و حقيقت ( 9 ) اين در دو جسم ( 10 ) بود ( 11 ) . و « لقاء » و « ملاقات » ، به معنى رؤيت نيست ، و در آيت مضاف محذوف است و مضاف اليه به جاى او نهاده ، چنان كه : وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ ( 12 ) . . . ، وَجاءَ رَبُّكَ . . . ( 13 ) ، و اين طريقتى است عرب را معروف ، و اشعار بر اين معنى برفت . و دليل بر آن كه لقاء به معنى رؤيت نيست ، قوله تعالى : فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَه ( 14 ) . . . ، و اتّفاق است كه كافران و منافقان خداى را نبينند . دگر ، قول رسول - عليه السّلام ( 15 ) - گفت : من فارق الجماعة و استدلّ الامارة لقى اللَّه و لا وجه له عنده ، و اين خبر را معنى آن است كه : هر كس كه از جماعت مسلمانان مفارقت كند و امارت را ، يعنى امامت را خوار دارد ، با پيش ( 16 ) خداى شود و او را بنزديك خداى هيچ روى نباشد . و دگر ، قول رسول - عليه السّلام : من حلف على يمين ليقتطع ( 17 ) بها مال امرئ

--> ( 1 ، 3 ، 12 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 53 . ( 2 ، 5 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 118 . ( 4 ، 6 ) . سورهء مطفّفين ( 83 ) آيهء 4 و 5 . ( 7 ، 15 ) . مج ، وز : چشم . ( 8 ، 11 ، 17 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مر : برود . ( 9 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 82 . ( 10 ) . سورهء فجر ( 89 ) آيهء 22 . ( 13 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 77 . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مر كه . ( 16 ) . مج : لتقطع ، ديگر نسخه بدلها : ليقطع .